De zwarte lijst: welke voorwaarden mag je nooit aan consumenten opleggen?

🇳🇱 Dit artikel is geschreven op Nederlands recht. De genoemde wetsartikelen en termijnen gelden zo niet in jouw land; de contractmodellen maken we voor jou wél naar het recht dat bovenaan staat ingesteld.

Je hebt net je algemene voorwaarden opgesteld, of misschien een setje van internet geplukt en aangepast. Handig, denk je: nu heb je alles goed dichtgetimmerd voor als er ooit gedoe komt met een klant. Maar dan blijkt bij een geschil dat een van je bepalingen simpelweg niet geldig is. De rechter zet er een streep door, en je staat met lege handen. Hoe kan dat?

Dat kan komen doordat je een beding hebt opgenomen dat op de zogenoemde zwarte lijst staat. Die lijst vind je in artikel 6:236 BW, en hij is belangrijk om te kennen als je zaken doet met consumenten.

Wat regelt de zwarte lijst?

Artikel 6:236 BW somt een aantal bedingen op die in algemene voorwaarden tegenover consumenten altijd onredelijk bezwarend zijn. Het woord "altijd" is hier cruciaal. Bij deze bepalingen hoeft een consument niet aan te tonen dat het beding oneerlijk of onredelijk uitpakt. De wet gaat er gewoon van uit dat het zo is. Zo'n beding is dan vernietigbaar: de consument kan er een beroep op doen en dan telt het beding niet mee.

De lijst bevat verschillende soorten bepalingen die de wetgever te ver vindt gaan. Denk aan bedingen waarmee je als ondernemer je eigen prestatie fors kunt beperken, of waarmee je de consument het recht ontneemt om de overeenkomst te ontbinden als jij je afspraken niet nakomt. Ook bepalingen die de consument onredelijk lang aan een contract vastketenen of die zijn rechten om iets af te dwingen ernstig inperken, kun je op deze lijst tegenkomen.

De achterliggende gedachte is bescherming. Een consument leest algemene voorwaarden meestal niet en heeft weinig ruimte om erover te onderhandelen. De wetgever heeft daarom een aantal spelregels keihard vastgelegd, zodat je als ondernemer niet via de kleine lettertjes een onevenwichtige situatie kunt creëren.

Alleen bij consumenten, niet tussen bedrijven

Belangrijk om te beseffen: de zwarte lijst geldt uitsluitend in de relatie met consumenten. Een consument is kort gezegd een natuurlijk persoon die niet handelt voor zijn beroep of bedrijf. Doe je zaken met een andere onderneming, dan geldt deze lijst niet. Tussen bedrijven heb je meer vrijheid om afspraken te maken, ook stevige.

Dat betekent dat je in de praktijk soms twee versies van je voorwaarden nodig hebt: één voor consumenten en één voor zakelijke klanten. Verkoop je aan beide groepen, dan is het risicovol om één set voorwaarden te gebruiken die stiekem bedingen bevat die tegenover consumenten verboden zijn.

Wat gebeurt er als je zo'n beding tóch gebruikt?

Als je een beding van de zwarte lijst opneemt en een consument roept de vernietiging in, dan verdwijnt dat beding uit de overeenkomst. De rest van de voorwaarden blijft in principe wel gewoon staan. Het gevolg is dus niet dat je hele contract ongeldig wordt, maar dat je juist op het punt waarop je je wilde beschermen, geen bescherming meer hebt. Precies waar je op rekende, valt dan weg.

Waar let je op?

• Gebruik aparte voorwaarden voor consumenten en bedrijven. Wat tussen bedrijven mag, mag lang niet altijd tegenover consumenten. Kopieer niet klakkeloos één set voor alle klanten.
• Loop je algemene voorwaarden kritisch na. Vooral bepalingen over aansprakelijkheid, ontbinding, opzegtermijnen en het beperken van klantrechten verdienen extra aandacht, want daar zit vaak de pijn.
• Vertrouw niet blind op een gedownload voorbeeld. Veel standaardsjablonen zijn verouderd of niet afgestemd op jouw situatie. Een beding dat op de zwarte lijst staat, biedt je uiteindelijk schijnzekerheid.

Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Twijfel je over jouw situatie? Scan je contract gratis — en als het advies moet worden, tekent er een jurist.