Redelijkheid en billijkheid: wat artikel 6:2 BW voor jouw afspraken betekent

🇳🇱 Dit artikel is geschreven op Nederlands recht. De genoemde wetsartikelen en termijnen gelden zo niet in jouw land; de contractmodellen maken we voor jou wél naar het recht dat bovenaan staat ingesteld.

Je hebt met een klant een strakke afspraak gemaakt: betaling binnen 14 dagen, anders een boete. De klant betaalt een keer twee dagen te laat, door een technische storing bij zijn bank. Mag je dan meteen de volledige boete opeisen? Volgens de letter van het contract wel. Maar of dat ook echt mag, hangt af van iets wat in bijna elke zakelijke relatie meespeelt: redelijkheid en billijkheid.

Dat begrip is geregeld in artikel 6:2 van het Burgerlijk Wetboek. Het is een van de meest fundamentele regels uit het contractenrecht, en juist daarom goed om te kennen als ondernemer.

Wat regelt artikel 6:2 BW?

Het artikel zegt twee dingen. Ten eerste: schuldeiser en schuldenaar moeten zich tegenover elkaar gedragen volgens de eisen van redelijkheid en billijkheid. Zodra jij met iemand een verbintenis aangaat – bijvoorbeeld een koop, een opdracht of een lening – ontstaat er dus niet alleen wat er zwart op wit staat. Er komt een gedragsnorm bovenop: je moet rekening houden met elkaars gerechtvaardigde belangen.

Ten tweede: een regel die tussen jullie geldt – of die nu uit de wet, uit gewoonte of uit jullie eigen afspraak komt – geldt niet voor zover dat in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn.

Let op dat woord: onaanvaardbaar. Dat is een zware toets. Het gaat er niet om of een afspraak een beetje ongelukkig uitpakt, of dat de andere partij het achteraf jammer vindt. Een afspraak blijft gewoon gelden, ook als die voor iemand nadelig is. Alleen in uitzonderlijke situaties, waarin vasthouden aan de afspraak echt niet meer te verdedigen valt, zet de rechter de regel opzij.

Een aanvullende en een beperkende werking

In de praktijk werkt redelijkheid en billijkheid op twee manieren. De aanvullende werking vult je contract aan waar het zwijgt. Niet alles staat immers op papier. Als er een gat in de afspraken zit, kan redelijkheid en billijkheid bepalen wat er dan geldt.

De beperkende werking gaat verder. Die kan een afspraak buiten toepassing laten, ook al is die duidelijk opgeschreven. Dat is de zwaardere variant en de rechter is er terughoudend mee. Terug naar het voorbeeld: die boete kan in principe gewoon verschuldigd zijn. Maar als jij de volle mep opeist voor twee dagen vertraging door een storing waar de klant niets aan kon doen, terwijl jij geen enkele schade hebt geleden, kan een beroep op de boete onder omstandigheden onaanvaardbaar zijn.

Waarom dit voor jou belangrijk is

Voor ondernemers werkt artikel 6:2 BW twee kanten op. Het beschermt je als de andere partij zich onredelijk hard opstelt. Maar het beperkt ook wat jij zelf kunt afdwingen. Een keihard contract geeft je dus niet altijd het laatste woord. De omstandigheden van het geval tellen mee.

Tegelijk is het geen vrijbrief. Je kunt niet onder elke afspraak uit met de opmerking dat die je niet meer uitkomt. De drempel ligt hoog en de bewijslast ligt bij degene die zich erop beroept.

Concrete aandachtspunten

• Reken niet op een makkelijke uitweg. Een gesloten afspraak blijft in beginsel gelden. Redelijkheid en billijkheid zet die alleen opzij als het echt onaanvaardbaar wordt – een uitzondering, geen hoofdregel.
• Wees zelf ook redelijk. Als je onverkort vasthoudt aan een boete of een strikte termijn terwijl de andere partij er weinig aan kon doen en jij nauwelijks nadeel hebt, loop je het risico dat je claim sneuvelt. Weeg af of vasthouden proportioneel is.
• Leg omstandigheden vast. Omdat het aankomt op de concrete situatie, helpt het als je kunt aantonen wat er gebeurd is: correspondentie, data, gemaakte kosten en geleden schade. Dat maakt jouw positie sterker, of je nu de afspraak wilt handhaven of juist wilt aanvechten.

Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Twijfel je over jouw situatie? Scan je contract gratis — en als het advies moet worden, tekent er een jurist.