Onrechtmatige daad: wanneer ben je aansprakelijk zonder contract?

🇳🇱 Dit artikel is geschreven op Nederlands recht. De genoemde wetsartikelen en termijnen gelden zo niet in jouw land; de contractmodellen maken we voor jou wél naar het recht dat bovenaan staat ingesteld.

Een klant loopt door je magazijn en struikelt over een open luik naar de kelder. Ze breekt haar pols en stuurt je een paar weken later een rekening voor de medische kosten en gederfde inkomsten. Je hebt met deze klant geen contract over de veiligheid van je vloer, dus je vraagt je af: kan ze mij hier eigenlijk voor aanspreken? Het antwoord zit in artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek, de basisregel voor aansprakelijkheid buiten een overeenkomst om.

Zonder contract kun je toch verantwoordelijk zijn voor schade die iemand door jouw toedoen oploopt. Dat heet een onrechtmatige daad. Klanten, buren, voorbijgangers of andere derden waarmee je geen afspraken hebt gemaakt, kunnen je op grond van dit artikel toch aansprakelijk stellen.

Wat staat er in artikel 6:162 BW?

Het artikel geeft de voorwaarden waaraan voldaan moet zijn voordat iemand aansprakelijk is voor schade die hij bij een ander veroorzaakt. Kort samengevat gaat het om vier dingen. Er moet sprake zijn van een onrechtmatige gedraging, bijvoorbeeld een inbreuk op iemands recht, het handelen in strijd met een wettelijke plicht, of het overtreden van wat in het maatschappelijk verkeer betaamt. Die gedraging moet aan de veroorzaker toe te rekenen zijn, er moet daadwerkelijk schade zijn ontstaan, en er moet een oorzakelijk verband bestaan tussen de gedraging en die schade. Daarnaast geldt dat de geschonden norm moet strekken tot bescherming van juist het belang van degene die schade heeft geleden.

Die derde categorie, het handelen in strijd met wat in het maatschappelijk verkeer betaamt, is in de praktijk de meest gebruikte grond. Dit is de open norm waarmee rechters kunnen beoordelen of jij als ondernemer voldoende zorgvuldig hebt gehandeld, ook als er geen specifieke regel is die je hebt overtreden.

Hoe wordt zorgvuldigheid beoordeeld?

Voor de vraag of je onzorgvuldig hebt gehandeld, geldt sinds het Kelderluik-arrest een aantal gezichtspunten die nog steeds worden gebruikt. Kort gezegd weegt de rechter onder meer mee hoe groot de kans was dat er een ongeval zou gebeuren, hoe ernstig de gevolgen daarvan konden zijn, en hoeveel moeite en kosten het zou hebben gekost om voorzorgsmaatregelen te nemen. Terug naar het voorbeeld van het luik: een open luik in een ruimte waar klanten vrij rondlopen levert een reëel risico op ernstig letsel op, terwijl het afschermen of afsluiten ervan meestal weinig moeite kost. Dat maakt de kans groot dat een rechter dit als onzorgvuldig beoordeelt.

Wat betekent dit voor jouw bedrijf?

Artikel 6:162 BW raakt elke ondernemer, ook als je nooit een contract sluit met de mensen die schade kunnen oplopen door jouw bedrijfsvoering. Denk aan bezoekers van je pand, omwonenden van je bouwplaats, of mensen die schade ondervinden van je bedrijfsactiviteiten. Een paar aandachtspunten om hierop voorbereid te zijn:

• Breng in kaart welke risico's jouw bedrijfsactiviteiten opleveren voor buitenstaanders, en neem maatregelen die in verhouding staan tot de ernst en waarschijnlijkheid van mogelijke schade.
• Leg genomen voorzorgsmaatregelen en gemaakte afwegingen vast, zodat je kunt aantonen dat je zorgvuldig hebt gehandeld als er toch iets misgaat.
• Controleer of je bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering schade aan derden dekt, want een onrechtmatige daad kan ook zonder contractuele relatie tot een aanzienlijke schadeclaim leiden.

Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Twijfel je over jouw situatie? Scan je contract gratis — en als het advies moet worden, tekent er een jurist.